Bà cụ sống trong căn nhà số 47 bé tí, bề ngang chưa đầy 2m từ những năm 40 thế kỷ trước. Bà là người làng Láng, lấy chồng ở ngõ Phất Lộc. Ông có nghề chạm bạc, đã mất cách đây hơn hai chục năm rồi. Một mình bà xoay xỏa thay chồng nuôi con bằng gánh bún đậu. Khi già rồi bà truyền lại cho con dâu là Trần Thị Hương. Thay lời bà, chị Hương kể: Hơn hai mươi năm trước gánh bún đậu của tôi bắt đầu từ vỉa hè phố Hàng Bè, thuở con gái tôi thường theo mẹ bán hàng ăn với món sứa tươi muối chấm mắm tôm, kèm đậu phụ nướng với rau kinh giới, món của người nghèo. Năm 1985 sau khi sinh con đầu lòng tôi bắt đầu nối nghiệp mẹ chồng quẩy gánh bún đậu mắm tôm ra phố. Cứ thế đến năm 1987 thấy khách đến ăn đông mà vỉa hè chật chội tôi đành liều thuê hẳn nhà 49 ngõ Phất Lộc bán hàng. Nhờ có bí quyết gia truyền của mẹ tôi, món bún đậu mắm tôm của gia đình thu hút được khách ngày càng đông. Chị Hương cho biết: Bí quyết giữ khách của nghề là ở chỗ, mắm tôm ở đây được đặt từ một nơi làm mắm gia truyền ở Thanh Hóa, mắm có màu ửng hồng, không phải thứ mắm đỏ hay mắm đen và phải thật thơm, sau đó được pha chế với đường, mì chính... cho vừa. Mắm múc ra bát cho khách còn được rưới thêm lớp mỡ rán đậu, làm khách mới ăn lần đầu cứ ngạc nhiên không hiểu sao có được thứ mắm tôm sóng sánh lạ lùng như thế. Ai thích ăn thêm chua hoặc muốn ăn nhạt bớt thì cứ vắt vào miếng chanh, ai ăn cay thì có ớt vàng tươi xắt lát nhuyễn (tuyệt đối không ăn tương ớt).

Mắm pha xong, trao cho khách là đĩa đậu phụ nóng hổi vừa vớt ra từ chảo được bày lên. Những bìa đậu rán vàng tới hay cháy cạnh tùy theo yêu cầu của khách. Đậu phụ ở đây là loại đậu mềm, mịn, thường là đậu Mơ, ăn mãi không thấy chán. Bún ăn với đậu rán mắm tôm phải là loại bún miếng lấy từ Phú Đô, dẻo, ngọt, vắt thành nắm được cắt ra cho vừa gắp. Rau thơm ăn kèm phải là rau làng Láng gồm kinh giới, húng quế và tía tô lá nhỏ xếp ra đĩa tươi roi rói như vừa ngắt ở vườn nhà. Ngày nay, khách lại thích ăn thêm cả dưa chuột nên đĩa rau có thêm dưa chuột thái miếng dày. Mà không phải dưa chuột nào cũng xong đâu nhé, phải dưa chuột ở làng Như Quỳnh - Gia Lâm da xanh nõn, ăn vào giòn ngọt tới chân răng. Tất cả gộp lại thành món ăn thanh đạm mà vẫn đậm đà. Phần lớn khách thích ăn món đậu mắm tôm vào gần trưa, nên hàng bún chỉ bán từ giữa trưa đến 2 giờ chiều. Ngõ Phất Lộc rất hẹp, tuy nhiên do món bún đậu mắm tôm ở đây nổi tiếng nên dù có phải đi sâu vào trong ngõ, nhưng ngày nào khách đến ăn cũng khá đông. Họ ngồi chen nhau - phần đông là những người quen biết có cả dân phố chợ và khách Tây - Tàu du lịch nghe tiếng ghé vào.

Thực khách cúi xuống hít hà bên những đĩa đậu nghi ngút khói, bún trắng, đậu thơm chấm vào bát mắm tôm sóng sánh, ngậy mùi. Khách đến thưởng thức món bún đậu chấm mắm tôm của gia đình bà Chuyên ra về, bên cạnh hương vị khó quên ấy, còn đọng lại mãi trong tâm trí hình ảnh một bà cụ người Hà thành tóc bạc phơ, khuôn mặt đôn hậu, bên cạnh cô con dâu hiền thảo (mà ai cũng tưởng là con đẻ). Và ai cũng thấy món bún đậu mắm tôm ngõ Phất Lộc quyến rũ khó ai quên.

Mai Lệ Huyền