Tuổi thơ của tôi trôi qua với tiếng võng ầu ơ của bà của mẹ, giấc ngủ êm đềm trong tiếng thoi đưa khung cửi nhịp nhàng. Làng quê trong tâm trí tôi, là giếng nước, cây đa, là mái đình, là phiên chợ quê, là những bà những mẹ bỏm bẻm nhai trầu, ánh mắt hiền hòa âu yếm đàn con thơ. Về với làng hôm nay,  ngỡ ngàng nhận ra đã  khác xưa nhiều quá. Trong “phố mới” còn chút gì của làng xưa đây

Thay đổi bên ngoài

Hà Nội từng ngày giang tay ôm trọn những ngôi làng ven đô, làng hóa phố lúc nào chẳng hay. Vòng, Mọc, Lủ, Phú Thượng, Triều Khúc... mới ngày nào còn là những ngôi làng thuần túy giờ đã về nội thị. Việc đó được dân chấp nhận  dễ dàng, bởi lẽ cuộc sống  nhờ đó mà  lên trông thấy. Những vận hội mới mở ra...

Nằm ngay gần trung tâm, làng Vòng bị đô thị hóa “nuốt chửng” cực nhanh. Vẫn còn chục nếp nhà làm cốm, nhưng không dễ được hưởng mùi  cốm mới với tiếng chày  rộn rã, chỉ thấy bụi bặm của  xe chở vật liệu làm nhà vội vã ngược xuôi. Dân làng  giàu lên đáng kể với những hàng cơm bình dân, cà phê, dịch vụ Internet, điện thoại công cộng phục vụ cho sinh viên,  nhàn hạ mà thu nhập lại cao. Người ta xây vội những dãy nhà lợp  tôn cho  thuê, nhà chưa  xong đã có người ngoại tỉnh đến hỏi. Cuộc sống của người dân không còn vất vả, nhọc nhằn như trước, nhưng nghề cốm cũng vì thế mà mai một đi. Chẳng dám nghĩ đến một ngày vào thu không còn nghe hương cốm đòng đòng, những hạt cốm dẻo thơm ăn kèm với chuối trứng cuốc chín vàng giờ bỗng chốc hóa thành kỷ niệm...

Trên Phú Thượng, đất trồng đào, trồng quất đã thu hẹp lại,  nhà cao tầng thì cứ vươn lên mãi chẳng hề mệt mỏi. Nhiều nhà phất lên nhờ bán đất trong cơn sốt “tấc đất, tấc vàng” vài năm trước đây. Biệt thự bề thế với đàn chó béc-giê gầm gừ dữ tợn, quán xá nhộn nhịp người ra kẻ vào, đàn ông khề khà chuyện đời bên vại bia, chén rượu, phụ nữ  bế con túm ba tụm bảy bàn  thịt thà mắm muối… Triều Khúc - nổi tiếng với đặc sản lông vũ, nay tưng bừng ánh đèn màu nhấp nháy những cà phê, bi-a điện tử, dập dìu nam nữ thanh niên, xe qua xe lại... Và còn bao nhiêu vẻ mặt, dáng hình cũ kỹ của những Yên Hòa, Nhân Chính, Xuân La, Xuân Đỉnh, Tứ Liên... không dễ mà tìm lại được.

Những giá trị không hề mai một…

Sau một đêm thức dậy đã thấy mình thành người nội thành, cái sự kể cũng lạ. Đã “thành phố” lắm rồi từ tên đường tên phố, từ ăn mặc cho đến xe cộ, nhà lầu, cửa hàng cửa hiệu, thế nhưng cái gốc vẫn  sâu xa đến không ngờ. Mang theo mình cội nguồn nếp sống văn hóa của người gốc  nông, góp vào với bản sắc của người Thủ đô, họ đã tạo nên một thứ văn hóa “nửa phố nửa làng”. Họ nay đã thành dân Hà Nội trên giấy tờ, hộ khẩu nhưng vẫn coi mình là nông dân, dù đã thành công chức, công nhân, người buôn bán nhỏ thì nếp sống gắn với đồng ruộng vẫn còn in đậm dấu ấn. Sâu xa trong tiềm thức văn hóa của họ vẫn không có gì thay đổi, vẫn “chân chỉ hạt bột”, làm ăn tích lũy, kinh tế đã khá giả lên rất nhiều nhưng không hiếm người bữa cơm vẫn chỉ dưa cà mắm muối, mấy khi được một bữa thịnh soạn ê hề cá thịt. Dường như suy nghĩ “ăn cho mình, mặc cho người” vẫn còn tồn tại khá phổ biến. Chuyện có người khách ở xa đến hỏi, ông chủ nhà quần cộc vê áo chẽn ngồi co chân lên bộ salông bọc da cáu cạnh hút thuốc lào sòng sọc, ngỡ là người giúp việc, cũng chẳng phải là  ít gặp. Bên trong những căn nhà to đẹp, bề thế với cổng sắt rào quanh, người dân vẫn sống một cuộc sống đậm chất nông dân hồn hậu. Tình làng nghĩa xóm vẫn bền chặt chẳng e dè cổng kín tường cao, vẫn tối lửa tắt đèn có nhau, nhà này vay bát nước mắm, nhà kia mượn từ cái chõ thổi xôi mỗi dịp cỗ bàn, chuyện động bát động đũa, lời qua tiếng lại trong mỗi nhà đều khiến cả xóm kéo nhau ra xem. Chuyện tam, tứ đại đồng đường ở phố thị xem chừng hiếm hoi nhưng về đây, cả tá người chung mái, chung niêu, nhất nhất nghe lời của người lớn tuổi - chẳng phải khó kiếm quá. Để được vậy, bậc trưởng bối đã phải bỏ không ít công sức giữ gìn truyền thống đạo đức xưa. Ông Tuyến, chủ một gia đình tứ đại đồng đường  ở làng Thanh Trì  trầm ngâm  bên tách trà: “Con cháu trong nhà cũng có đứa định ăn riêng mâm nhưng tôi gạt đi. Hiện giờ mỗi người đều có công việc của mình, hàng ngày gặp được nhau bên mâm cơm là tốt lắm rồi. Nếu ăn riêng nữa thì đâu còn là một gia đình. Lớp trẻ mải kiếm sống bên ngoài đâu hiểu được người già trong nhà cảm thấy buồn thế nào khi các thế hệ ngày một xa cách. Chừng nào còn có khả năng, tôi còn muốn giữ gìn cái gia đình lớn này theo nề nếp gia phong của cha ông”. Giờ cơm chiều, ngôi nhà với sân vườn rộng rãi vang lên tiếng trẻ bi bô, tiếng trò chuyện thân tình nhỏ nhẹ của nàng dâu với mẹ chồng, tiếng cười sảng khoái của những người đàn ông, những mỏi mệt lo toan của cuộc mưu sinh dường như tan đi  nhanh chóng.

Nhìn bề ngoài khó nhận ra những ngôi làng cổ. Nhưng bên trong người dân vẫn giữ nguyên hội làng với những trò chơi dân gian, những tập tục, lề lối, đóng góp như xưa. “Đất lề quê thói”, hương ước, quy ước nhiều khi vẫn được coi trọng hơn bất cứ văn bản luật nào. Người dân sống với nhau chủ yếu bằng cái tình cái nghĩa, chuyện xô xát tranh cãi không phải là không có nhưng ngày ngày ra ngõ chạm mặt nhau, mâu thuẫn xem ra cũng dễ bề dẹp bỏ. Xuề xòa với nhau bên ấm trà mạn buổi tối, đôi ba lời hòa giải của người có vai vế trong dòng tộc cũng có thể giúp người ta bỏ giận làm lành.

Chuyến đi  để lại trong tôi nhiều ấn tượng tốt đẹp về tình cảm xóm làng giữa những người dân còn mang trong mình nét hồn hậu, chất phác của ruộng lúa, bờ ao. Giữa thời buổi ở phố phường chộn rộn, muốn hỏi thăm đường đi nước bước nhiều khi chỉ nhận được những cái lắc đầu lạnh nhạt. Còn tại ngôi đình làng trong phố này, tôi như tìm lại được cảm giác thân thuộc  ngày nào. Cái tình của người dân quê vẫn nồng ấm lắm…

Diệp Linh