Lycée là gì ?

Hệ thống giáo dục phổ thông của Pháp được tổ chức tương đối giống với Việt Nam. Học sinh phải học 12 năm phổ thông, chia thành 3 cấp : cấp một gồm ba năm, cấp hai gồm bốn năm và cấp ba gồm ba năm. Giáo dục cấp ba (Lycée) của Pháp tương ứng với hệ Trung học Phổ thông tại Việt Nam, gốm lớp 10, 11 và 12, trước khi bước vào kì thi tốt nghiệp để lấy bằng vào học Đại học.

Tổ chức học cấp ba tại Pháp ra sao ?

Các trường cấp ba của Pháp được chia thành ba nhóm :

- Nhóm các trường đào tạo cơ bản (Lycée général) : Đa số học sinh theo học nhóm trường này với mục đích lấy bằng tốt nghiệp phổ thông và tiếp tục học Đại học.

- Nhóm các trường đạo tạo nghề (Lycée professionnel) : Nhằm mục đích hướng nghiệp cho các học sinh hết cấp hai mong muốn lựa chọn con đường học nghề để nhanh chóng tìm việc làm. Sau ba năm học học sinh sẽ được cấp bằng tốt nghiệp đào tạo nghề và chứng chỉ tay nghề.

- Nhóm các trường trung cấp kĩ thuật (Lycée technologique) : Cũng là những chương trình đào tạo đặc biệt như các trường nghề, nhưng các trường trung cấp kĩ thuật chú trọng việc đào tạo cho các học sinh có say mê với một lĩnh vực kĩ thuật đặc biệt nào đó, sau khi hết cấp ba các học sinh này không có mục đích đi làm ngay mà thường tiếp tục học lên các trường Đại học về kĩ thuật hoặc chuyên sâu vào các chứng chỉ chuyên ngành.

Năm học ở Pháp bắt đầu vào tháng 9 và kết thúc vào khoảng tháng 6. Trong năm học, học sinh cấp ba có bốn kì nghỉ khác nhau (vào giữa tháng 10, Noel, tháng 2 và Phục sinh) mỗi kì nghỉ kéo dài hai tuần. Trung bình học sinh ở Pháp cứ học 6 tuần thì lại được nghỉ 2 tuần. Ngày học thường bắt đầu từ 8 giờ sáng và kết thúc vào giữa hoặc cuối buổi chiều, ăn trưa tại căng-tin trường đối với những học sinh bán trú.

Vài điều về các trường cấp ba đào tạo cơ bản (Lycée général)

Khoảng 90% học sinh học hết các trường cấp hai ở Pháp lựa chọn học tiếp tại một trường cấp ba phổ thông. Ở các trường này học sinh được lựa chọn giữa 3 phân ban :

- Ban Khoa học (Série S) : chú trọng nhiều đến các môn tự nhiên

- Ban Kinh tế (Série ES) : chú trọng tới toán, ngoại ngữ và cung cấp kiến thức cơ bản về lý luận kinh tế

- Ban Văn học (Série L) : chú trọng các môn xã hội, lịch sử, triết học

Cần nói rằng lựa chọn một trong những phân ban này không có nghĩa là học sinh sẽ học lệch. Trường phổ thông có nhiệm vụ cung cấp những kiến thức cơ bản cho mọi học sinh, vì vậy dù lựa chọn phân ban nào thì học sinh cũng đều phải học đầy đủ tất cả các môn khoa học, tự nhiên, xã hội, thể chất. Điểm khác nhau giữa các phân ban này là ở sách giáo khoa (đi sâu hay không vào những nội dung khác nhau) và ở hệ số điểm cho từng môn khi kiểm tra, thi cử (đặt hệ số cao hay thấp cho các môn tự nhiên hay xã hội, v.v.)

Việc phân ban chỉ bắt đầu diễn ra từ lớp 11, khi vào lớp 10 tất cả các học sinh đều học cùng một chương trình đại trà về khoa học tự nhiên cũng như xã hội, gồm có 8 môn bắt buộc và 2 môn tự chọn. Sau năm học đầu tiên đó tùy theo sở thích, nguyện vọng, thế mạnh của mình mà mỗi học sinh sẽ lựa chọn một phân ban khác nhau. Ngay từ hết lớp 11 học sinh đã thi tốt nghiệp trước một số môn, kết quả đó được bảo lưu cho tới năm lớp 12. Sang tới lớp 12 những môn đã thi rồi sẽ thay bằng môn học mới hoặc dành thời gian để đi sâu vào các môn chuyên ban và tự chọn. Hết lớp 12 học sinh sẽ phải thi tốt nghiệp tất cả các môn học trong năm.

Học sinh có thể có một đợt thực tập (khoảng 1 tháng, không bắt buộc) trong dịp hè. Một số trường còn có thể có liên kết, trao đổi học sinh với trường tại các nước khác thuộc châu Âu.

Bằng cấp ba có giá trị thế nào ?

Bằng tốt nghiệp cấp ba của Pháp (hay còn gọi là bằng Tú tài, tiếng Pháp là Baccalauréat, gọi tắt là bac) có giá trị rất lớn. Học sinh cấp ba ở Pháp chỉ có một kì thi duy nhất vừa tốt nghiệp vừa vào đại học, vì vậy bằng bac chính là tấm thẻ thông hành để bước vào ngưỡng cửa đại học. Học sinh đã có bằng bac thì nghiễm nhiên sẽ có quyền được vào một trường Đại học (Université) của Pháp.

Như đã nói ở trên, để có bằng bac thì học sinh lớp 12 phải trải qua kì thi tốt nghiệp cam go và phải thi tất cả các môn (kể cả thể dục !). Mỗi ban sẽ có đề thi khác nhau và hệ số cho từng môn cũng khác nhau. Đề thi thường kiểm tra khả năng tiếp thu, phân tích, ghi nhớ của học sinh và mang tính tự luận cao. Để đỗ được tốt nghiệp thì học sinh phải đạt điểm trung bình (10/20) ở tất cả các môn. Nếu điểm trung bình đạt từ 8 đến 10 thì được chọn môn để thi lại ; nếu điểm dưới 8 hoặc thi lại vẫn không đạt trung bình thì coi như không qua, phải học đúp lại một năm. Nếu đạt điểm trung bình cao trong kì thi tốt nghiệp thì bằng bac sẽ được xếp loại (đủ qua, khá, giỏi, xuất sắc). Loại của bằng rất quan trọng trong việc làm hồ sơ đăng kí học lên các trường Đại học và Cao học sau này.

Đối với những học sinh lựa chọn con đường học nghề hay kĩ thuật, bằng tốt nghiệp cấp ba cho phép học tiếp lên đại học và đồng thời cũng là chứng chỉ đầu tiên có giá trị để bắt đầu đi xin việc làm.

Muốn sang Pháp học cấp ba thì sao ?

Việc học sinh nước ngoài, nhất là học sinh Việt Nam tiếng Pháp không phải tiếng mẹ đẻ, muốn sang Pháp theo học cấp ba còn khá nhiều khó khăn và hạn chế.

Thứ nhất, nếu như đa phần các trường đào tạo Đại học và Cao học đều có chính sách tuyển chọn rõ ràng đối với sinh viên nước ngoài, thì điều này gần như không tồn tại trong các trường cấp ba. Đa phần học sinh cấp ba là người Pháp học từ cấp hai chuyển tiếp lên và trường hợp người nước ngoài xin học cấp ba còn rất hiếm, vì vậy tìm hiểu thông tin và hồ sơ về lĩnh vực này không phải điều dễ dàng.

Thứ hai, học cấp ba được đánh giá là mức độ đào tạo khó nhất đối với người nước ngoài tại Pháp, trên cả Đại học và Cao học vì phải học nhiều môn ở nhiều lĩnh vực khác nhau, đòi hỏi trình độ tiếng Pháp và khả năng hòa đồng rất tốt. Những môn xã hội (lịch sử, địa lí, triết học Pháp) còn xa lạ với học sinh Việt Nam và đòi hỏi viết bài tự luận nhiều. Đối với số ít học sinh Việt Nam có cơ hội học cấp ba tại Pháp thì việc vượt qua kì thi bac môn thể dục cũng không phải điều dễ dàng…

Cuối cùng, học sinh đi học cấp ba thường chưa đủ tuổi thành niên nên muốn sang Pháp thì bắt buộc phải có người bảo lãnh, chịu trách nhiệm hợp pháp tại Pháp cho đến khi đủ 18 tuổi. Nếu gia đình không có người nhà tại Pháp hoặc không thuộc diện được học bổng đặc biệt thì rất khó thỏa mãn điều kiện này.

Chi phí cho học cấp ba tại Pháp ra sao ?

Chương trình phổ thông tại Pháp được nhà nước bảo trợ hoàn toàn, vì vậy nếu học trong các trường trung học công lập thì học sinh không mất một đồng học phí (trừ một vài chi phí phụ như thư viện, hội cha mệ học sinh, v.v.). Nếu xin vào học tại các trường dân lập hoặc trường quốc tế thì học phí sẽ do phía nhà trường quyết định, thông thường vào khoảng 3000 đến 5000 euros cho một năm học.

Ngoài học phí, du học sinh và gia đình sẽ cần tính thêm những chi phí sinh hoạt khác như nhà ở, ăn uống, đi lại, v.v.